AVRUPA BİRLİĞİ

Avrupa Birliği Komisyonu; 2007-2013 mali döneminde, Avrupa Birliği'nin aday ve potansiyel aday ülkelere gerçekleştireceği dış kaynaklı mali yardımların etkinliğini artırmak amacıyla,

PHARE (Poland and Hungary: Action for the Restructuring of Economy),
ISPA Instrument for Structural Policies for pre-Accession),
SAPARD, (Special Accession Programme for Agriculture and Rural Development),
CARDS (Community Assistance for Reconstruction, Development and Stabilisation), T ürkiye-Katılım Öncesi,

Mali Yardım Programlarını, "IPA-Instrument Pre-Accession" (IPA-Katılım Öncesi Mali Yardım Aracı) olarak yeni ve tek bir mali araç altında toplamıştır.

IPA PROGRAMI

Avrupa Birliği Komisyonu; 2007-2013 mali döneminde, Avrupa Birliği'nin aday ve potansiyel aday ülkelere gerçekleştireceği dış kaynaklı mali yardımların etkinliğini artırmak amacıyla,

PHARE (Poland and Hungary: Action for the Restructuring of Economy),
ISPA Instrument for Structural Policies for pre-Accession),
SAPARD, (Special Accession Programme for Agriculture and Rural Development),
CARDS (Community Assistance for Reconstruction, Development and Stabilisation), T ürkiye-Katılım Öncesi,

Mali Yardım Programlarını, "IPA-Instrument Pre-Accession" (IPA-Katılım Öncesi Mali Yardım Aracı) olarak yeni ve tek bir mali araç altında toplamıştır. Bu amaçla Avrupa Komisyonu tarafından, Avrupa Birliği Konseyi'ne bir Tüzük teklifi sunulmuştur. 1085/2006 sayılı Katılım Öncesi Mali Yardım Aracı'nı düzenleyen Tüzük (IPA Tüzüğü), 17 Temmuz 2006 tarihinde Avrupa Birliği Konseyi tarafından kabul edilmiştir.

Diğer taraftan; Tüzüğün daha etkin ve kolay uygulanabilmesi için 718/2007 sayılı "IPA Uygulama Yönetmeliği" (Türkçe / İngilizce)12 Haziran 2007 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

IPA PROGRAMI'NIN AMACI

IPA Programı, Avrupa Birliği mali yardımlarının programlama ve dağıtım sürecinin etkinliğini artırmak amacıyla tasarlanmıştır. IPA Programı, daha önce uygulanan mali yardım programlarında olduğu gibi, üyelik perspektifi çerçevesinde, aday ve potansiyel aday ülkelerin Avrupa Birliği standartlarına, politikalarına ve müktesebatına uyum çabalarına destek olacaktır.

IPA Programı'nın uygulanması ile; aday ve potansiyel aday ülkelerin özellikle aşağıda belirtilen alanlardaki çabalarına destek verilmesi amaçlanmaktadır:

demokratik kuruluşları güçlendirme ve hukukun üstünlüğü ilkesinin uygulanması,
insan hakları ile temel hak ve hürriyetlerin korunması, ilerletilmesi ve azınlık haklarına saygı,
kamu yönetimi reformu,
ekonomik reformların yürütülmesi,
sosyal içerme,
cinsiyet eşitliğinin geliştirilmesi ve ayrımcılığın önlenmesi,
sivil toplumun desteklenmesi,
bölgesel ve sınır ötesi işbirliği, barış ve yeniden yapılanmanın ilerletilmesi,
kurumsal yapılanma,
sürdürülebilir kalkınmayı sağlama,
yoksulluğun azaltılmasına katkıda bulunma.

Ayrıca, IPA Programı'nın amaçları arasında; aday ülkelerin Avrupa Birliği müktesebatına tam uyumunun sağlanması (kabul ve uygulama) ve özellikle Avrupa Birliği'nin ortak tarım ve uyum politikası uygulamalarına ve yönetimine hazır hale getirilmesi de yer almaktadır.

IPA PROGRAMI'NDAN FAYDALANACAK ÜLKELER

IPA Programı kapsamında, aday ve potansiyel aday ülkelere, 2007-2013 döneminde, 11.468 milyar Euro mali yardım sağlanacaktır. Bu bütçenin adı geçen aday ve potansiyel aday ülkeler için ayrılan toplam miktar olduğu düşünüldüğünde, ilerleyen süreçte projeler arasında rekabetin artacağı açıktır.

IPA Tüzüğü'ne göre; mali yardımlardan yararlanacak ülkeler iki (2) gruba ayrılmıştır:

Avrupa Birliği'ne aday ülkeler olan: Hırvatistan, Makedonya ve Türkiye;
Avrupa Birliği'ne potansiyel aday ülkeler olan: Arnavutluk, Bosna-Hersek, Karadağ, Kosova ve Sırbistan.

Ülkeler arasında belirlenen bu ayırım; IPA Programı kapsamında yer alan mali yardım başlıklarından yararlanma biçimine göre oluşturulmuştur. Bu ayırımın bir diğer önemli nedeni ise, potansiyel aday ülkelerin Avrupa Birliği mali yardımlarının yönetimi ve mali kontrolü konusunda "merkezi bir yönetime" tabi olmalarıdır. Diğer bir ifade ile, potansiyel aday ülkelerde mali yardımların yönetimi, "sözleşme otoritesi" sıfatını taşıyan Avrupa Birliği Komisyonu tarafından yerine getirilmektedir. Çünkü mali yardımların kullanımı ve mali kontrolü konusunda potansiyel aday ülkelerde gerekli idari ve hukuki kapasite bulunmamaktadır. IPA Programı'nın temel amaçlarından biri de, potansiyel aday ülkelerin söz konusu kurumsal ve yasal kapasitelerini artırmak ve belli bir süre sonunda merkezi uygulamadan, merkezi olmayan uygulama sistemine geçmektir. Merkezi olmayan uygulama sisteminde, Avrupa Birliği mali yardımları yararlanıcı ülkede kurulan ve Avrupa Birliği tarafından akredite edilen yönetim ve kontrol sistemleri aracılığıyla kullanılmaktadır.

Mali yardımların yapılacağı aday ve potansiyel aday ülkeler için belirlenen öncelikler ile yardım tutarları aşağıda sıralanmaktadır:

Türkiye: Ülkemize; IPA Programı çerçevesinde, 2007-2009 dönemini kapsayan üç yıl için toplam 1,602 milyar Euro tahsis edilmiştir. Söz konusu mali yardımların; demokrasiyi, hukukun üstünlüğünü, insan haklarını ve azınlık haklarını güvence altına alan kurumların varlığının istikrarına yönelik projelerin yanı sıra, Türkiye-Avrupa Birliği Sivil Toplum Diyaloğu'nun teşvik edilmesine yönelik projeler için tüketileceği ifade edilmektedir. Ayrıca, bu mali yardımlar ile Ülkemizin Avrupa Birliği Uyum Politikasına (Cohesion Policy) ve Kırsal Kalkınma alanlarına katılım sürecine yardımcı olunması hedeflenmektedir.

Hırvatistan: Hırvatistan'a; IPA Programı çerçevesinde, kurumsal yapılanmaya ve Avrupa Birliği'nin Ortak Tarım ve Kırsal Kalkınma Politikalarına Uyuma yönelik öncelikli projelerin desteklenmesi için 438.5 milyon Euro tahsis edilmiştir.

Makedonya: Makedonya'ya; özellikle adalet ve güvenlik güçlerini kapsayacak şekilde Kamu Yönetimi Reformuna, yerel altyapının geliştirilmesine, ülkenin Avrupa Birliği müktesebatına ve standartlarına uyumu ile Avrupa Birliği'nin Kırsal Kalkınma ve Uyum Politikalarına adaptasyonuna yardımcı olacak projeler için 210.4 milyon Euro tahsis edilmiştir.

Avrupa Birliği tarafından potansiyel aday ülkeler olarak belirlenen Arnavutluk, Bosna-Hersek, Karadağ ve Sırbistan için ise sırasıyla; 212.9, 226, 97.3 ve 572.4 milyon Euro yardım yapılması öngörülmektedir. Söz konusu mali yardımların; hukuk devletinin ve yönetiminin iyileştirilmesi, ekonomik ve sosyal kalkınmanın desteklenmesi ve Avrupa Birliği müktesebatına ulusal mevzuatın yakınlaştırılması amaçlarına yönelik tahsis edilmesi kararlaştırılmıştır. Diğer taraftan, Kosova'ya bölgede modern, istikrarlı, demokratik ve çok kültürlü bir toplum temeline dayanan ve hukuk devleti anlayışının yerleştiği bir ülke olması amacıyla 199.1 milyon Euro düzeyinde yardım yapılması öngörülmektedir.

Diğer taraftan; ülkelere özgü yapılan yardımların dışında, Çok Yararlanıcılı Program (Multi-Beneficiary Programme) kapsamında söz konusu ülkelere; bölgesel işbirliği, altyapı, adalet ve içişleri, iç pazar ve ticaret, pazar ekonomisi, sivil toplumun güçlendirilmesi ve desteklenmesi, eğitim, gençlik ve araştırma alanlarında yapılacak projeler için toplam 402.7 milyon Euro düzeyinde yardım yapılacağı ifade edilmiştir.

IPA PROGRAMI'NIN BİLEŞENLERİ

IPA Programı olarak adlandırılan yeni yaklaşımın mali yardım bileşenleri beş (5) ana başlık altında toplanmıştır. IPA Programı'nın Bileşenleri olarak adlandırılan bu başlıklar aşağıda sıralanmaktadır:

Bileşen	Sorumlu Kuruluş
(I) Kurumsal Kapasite Geliştirme (Institution Building)	ABGS
(II) Bölgesel ve Sınır Ötesi İşbirliği (Regional and Cross-Border Co-operation)	ABGS
(III) Bölgesel Kalkınma (Regional Development)	-Çevre ve Orman Bakanlığı -Sanayi ve Ticaret Bakanlığı -Ulaştırma Bakanlığı
(IV) İnsan Kaynaklarının Gelişimi (Human Resources Development)	Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
(V) Kırsal Kalkınma (Rural Development)	Tarım ve Köyişleri Bakanlığı

Yeni yaklaşımın mali yardım bileşenlerine bakıldığında; "(I)-Kurumsal Kapasite Geliştirme" ve "(II)-Bölgesel-Sınır Ötesi İşbirliği" maddelerinde herhangi bir değişiklik görülmemektedir. Buna karşılık; "(III)-Bölgesel Kalkınma", "(IV)-İnsan Kaynaklarının Gelişimi" ve "(V)-Kırsal Kalkınma" bileşenlerinin alt başlıklarında "KOBİ altyapısı" ve "istihdam"ın öneminin artacağı öngörülmektedir. Bu nedenle, bundan sonra hazırlanacak projelerde ön plana çıkacak ve Avrupa Komisyonu için öncelik teşkil edecek konuların "KOBİ altyapısı" ve "istihdam" alanlarında yoğunlaşması muhtemeldir.

(I) Geçiş Yardımı ve Kurumsal Yapılanma
Geçiş Yardımı ve Kurumsal Yapılanma bileşeni; IPA Programı uygulamasının en önemli bileşenidir. Bu bileşenin faydalanıcıları hem aday hem de potansiyel aday ülkelerdir. Müktesebat uyumu, kamu yönetimi reformu, adalet ve içişleri reformu, sivil toplumun gelişimi ve temel haklar, çevre politikası, eğitim ve sağlık sistemi reformu ve mali kontrol gibi konular bu bileşen kapsamında ele alınmaktadır. Bunun yanısıra, kurumsal yapılanma ve idari kapasitenin güçlendirilmesi ile Bölgesel Kalkınma ve Kırsal Kalkınma bileşenleri kapsamında bulunmayan yatırımların finansmanı da bu bileşen altında gerçekleştirilir.

Geçiş Yardımı ve Kurumsal Yapılanma bileşeni altındaki mali yardımlar, aday ve potansiyel aday ülkelerin Topluluk Programına ve Ajanslarına katılımını desteklemek amacıyla da kullanılmakta olup, bölgesel ve yatay programlara bu bileşenden destek sağlanmaktadır.

(III) Bölgesel Kalkınma
Bölgesel Kalkınma bileşeni'nden yalnızca aday ülkeler yararlanabilmektedir. Söz konusu bileşen; aday ülkelerin, Topluluk uyum politikalarının uygulanmasına ve idaresine yönelik hazırlıklarına, özellikle de Avrupa Bölgesel Kalkınma Fonu ve Uyum Fonu hazırlıklarına yönelik olarak, bu ülkelerin politika geliştirmelerine destek sağlamaktadır. Bölgesel Kalkınma bileşeninin öncelik alanları şunlardır: ulaştırma altyapısı, çevre altyapısı (özellikle su, atık su ve atık yönetimi konuları), enerji altyapısı (yenilenebilir enerji ve enerji verimliliği konuları), eğitim altyapısı, sağlık altyapısı ve bilişim teknolojileri dâhil olmak üzere KOBİ'lere destek.

*(Kaynak: http://www.ipacevre.gov.tr)

>> Sayfa 2